De Winteroorlog: die ene keer dat Finland de Russen vernederde

Tussen het Oosten en het Westen
David en Goliath
Een lesje geschiedenis
Oceanen stijgen, keizerrijken vallen
De Finse Burgeroorlog
Vrede en onafhankelijkheid
Een natie van drie miljoen
Beurskrach van 1929
Er breekt een nieuwe oorlog uit
Het slagveld Europa
Molotov-Ribbentroppact
De beschieting van Mainila
Operatie onder valse vlag?
Invasie
Thuisvoordeel
Guerrillatactieken
Skitroepen
De witte dood
Vrede tegen een prijs
Hoe zeg je 'Pyrrus' in het Russisch?
De vorm van de oorlog
Operatie Barbarossa
Tussen het Oosten en het Westen

Door de Russische inval in Oekraïne afgelopen februari 2022 is de spanning in Europa toegenomen. Finland en Zweden, Noordse landen die van oudsher een neutraal evenwicht tussen het Oosten en het Westen in stand hielden, zijn nu dichter naar de NAVO gegroeid.

David en Goliath

Nochtans is het belangrijk niet te vergeten dat dit kleine Noordse volkje er een keer in geslaagd is een van de grootste legers ter wereld te verslaan.

Een lesje geschiedenis

Laten we beginnen met een stukje historische context. Eeuwenlang stond het land dat wij nu kennen als Finland onder Zweeds bestuur. Dat veranderde in 1809, toen het Russische Rijk het Groothertogdom van Finland inlijfde.

Oceanen stijgen, keizerrijken vallen

Dit duurde tot de Russische Revolutie in 1917. De oude keizerlijke heerschappij stortte in, waardoor op 6 december 1917 de Republiek Finland werd uitgeroepen.

De Finse Burgeroorlog

De onafhankelijkheid ging echter niet gepaard met vrede. Er brak een burgeroorlog uit in Finland tussen de nieuwe regering, die gesteund werd door het Duitse Rijk, en rebellen die gesteund werden door de Sovjet-Unie.

Afgebeeld: Finse burgers tijdens de afkondiging van de onafhankelijkheid in Helsinki.

Vrede en onafhankelijkheid

Ongeveer in diezelfde tijd gebeurde er ook iets met Oekraïne. Maar in tegenstelling tot Oekraïne kwam in Finland in 1918 de onafhankelijke regering als overwinnaar uit de strijd tegen de bolsjewieken.

Een natie van drie miljoen

Destijds was Finland een overwegend agrarische natie van ongeveer drie miljoen mensen die voornamelijk naar Duitsland en het Verenigd Koninkrijk exporteerde.

Beurskrach van 1929

De rest van Europa had echter nog steeds te kampen met het trauma van de nasleep van de Eerste Wereldoorlog. En de Beurskrach van 1929 met de crisisjaren daarna maakte de zaak er niet beter op.

Er breekt een nieuwe oorlog uit

In Italië en Duitsland groeiden de fascistische stromingen met expansiedoelen, en nog geen 20 jaar na een wapenstilstand werd het continent weer door oorlog verscheurd.

Het slagveld Europa

Terwijl nazi-Duitsland Oostenrijk, Frankrijk, Tsjecho-Slowakije en West-Polen binnenviel, mobiliseerde de Sovjet-Unie zich om Oost-Polen en Finland te bezetten.

Molotov-Ribbentroppact

De ministers van Buitenlandse Zaken van Hitler en Stalin ondertekenden in augustus 1939 een niet-aanvalsverdrag. Hierin werd bepaald dat nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie elkaar niet in de weg zouden lopen. Ook werden Polen en de Baltische staten hierin feitelijk verdeeld.

Afgebeeld: De Sovjet-minister van Buitenlandse Zaken Vjatsjeslav Molotov en zijn Duitse ambtgenoot Joachim von Ribbentrop in 1939.

De beschieting van Mainila

Toen op 26 november 1939 de Sovjettroepen in de buurt van het Sovjetdorp Mainila werden aangevallen door een onbekende partij, werd beweerd dat het Finse artillerie was. De Sovjetregering stelde dat het een provocatie was en gebruikte het als een excuus om een volledige invasie te rechtvaardigen.

Operatie onder valse vlag?

Ondanks alle beweringen door de jaren heen, was dit incident een operatie onder valse vlag, uitgevoerd door het Rode Leger, waarbij ook verklaringen van de voormalige Russische leider Boris Jeltsin in de jaren 90 werden aangehaald. De regering van Vladimir Poetin houdt vol dat het incident de volledige Finse verantwoordelijkheid was.

Invasie

Men verwachtte binnen enkele weken de overwinning van de Sovjet-Unie op Finland, en de mogelijke annexatie van het hele land door de USSR. Een half miljoen troepen van het Rode Leger werden naar het piepkleine, onderbevolkte Noordse land uitgezonden. Toch verliep het van het begin af aan al niet zo gemakkelijk.

Thuisvoordeel

Hoewel ze in de minderheid waren en minder wapens hadden, hadden de Finnen op één front een superieur voordeel: zij kenden het gebied veel beter dan hun invallers.

Guerrillatactieken

Onder leiding van maarschalk Carl Gustaf Mannerheim (op de foto links) voerden de Finnen guerrillatactieken uit, terwijl de Sovjetsoldaten vastliepen op moeilijk begaanbaar terrein, dichte bossen, en een strenge winter.

Skitroepen

Finse skitroepen hebben hit-and-run aanvallen uitgevoerd op de geïsoleerde Sovjeteenheden, die in het met winterlandschap gemakkelijk opvielen.

De witte dood

Naar verluidt heeft een Finse scherpschutter, een boer met de naam Simo Häyhä, meer dan 500 soldaten van het Rode Leger gedood. Hij kreeg de bijnaam 'De witte dood'.

Vrede tegen een prijs

Uiteindelijk ondertekende Finland in februari 1940 een vredesverdrag met de Sovjet-Unie, waarbij het 11% van zijn grondgebied afstond.

Hoe zeg je 'Pyrrus' in het Russisch?

Dit was echter pas na een enorm verlies voor het Rode Leger. Een stuk op de website van History Channel meldt dat de Sovjettroepen meer dan 300.000 slachtoffers maakten tegen ongeveer 65.000 Finnen.

De vorm van de oorlog

De Sovjet-Unie ondervond ook strafmaatregelen op internationaal niveau: door de inval in Finland werd zij uit de Volkenbond gezet. Stalin zou echter een nuttige bondgenoot blijken in de nieuwe wereldoorlog die aanstaande was.

Operatie Barbarossa

Er wordt zelfs beweerd dat het beschamende optreden van het Rode Leger in Finland ertoe geleid heeft dat Hitler dacht dat hij de Sovjet-Unie zonder veel problemen de oorlog kon verklaren. Nazi-Duitsland viel in juni 1941 de Sovjet-Unie binnen wat uiteindelijk zijn ondergang zou worden.

Más para ti